Light Mode

Dark Mode

Συζητήσεις #Ι: Milo Rau

Light Mode

Dark Mode

«Ως καλλιτεχνικός διευθυντής πρέπει να παραχωρείς μεγάλο μέρος της εξουσίας σου σχετικά γρήγορα»

Μετά τα πρόσφατα γεγονότα στην Ελλάδα με το κίνημα #metoo, την παραίτηση του καλλιτεχνικού διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου και τις δεσμεύσεις του Υπουργείου Πολιτισμού για αλλαγή στην πολιτική προσλήψεων, αποφασίσαμε να μιλήσουμε με τον διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου της Γάνδης, Milo Rau, για τις διαδικασίες υποβολής αίτησης, τις ευθύνες που επιφέρει η άσκηση εξουσίας και τη σημασία του να περιβάλλεσαι από μια ομάδα. 

Πρόδρομος Τσινικόρης: Σε ευχαριστώ Milo για τον χρόνο που έκλεψες από το διάλειμμά σου για να μιλήσεις μαζί μας. Δεν έχουμε πολύ χρόνο, έτσι θα περάσω κατευθείαν στον πυρήνα της κουβέντας. Δεν ξέρω αν το γνωρίζεις ήδη, αλλά ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου της Ελλάδας αναγκάστηκε τον προηγούμενο μήνα να παραιτηθεί και βρίσκεται υπό κράτηση για κατηγορίες βιασμού και κακοποίησης ανηλίκων.

Milo Rau: Ναι, διάβασα το άρθρο1https://taz.de/MeToo-in-der-griechischen-Theaterszene/!5752443.

Πρόδρομος: Έτσι, το Υπουργείο Πολιτισμού ετοιμάζεται να προκηρύξει, για πρώτη φορά στην ιστορία, ανοιχτό διαγωνισμό για τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή σε έναν από τους μεγαλύτερους θεατρικούς οργανισμούς της χώρας.

Milo: Αχά…

Πρόδρομος: Και νομίζω πως είναι μια σημαντική στιγμή για τη γενιά μας -για τη γενιά των νεότερων καλλιτεχνών- ώστε να αναμιχθεί σε μια τέτοιου είδους διαδικασία, να κάνει ένα σημαντικό βήμα αναλαμβάνοντας την ευθύνη και να πει: «Μου αξίζει, θέλω κι εγώ να είμαι μέρος αυτού». Γιατί μέχρι τώρα, γινόταν με διαφορετικό τρόπο, στον οποίο θα επιστρέψω αργότερα στην κουβέντα μας. Οπότε θα ξεκινήσω με ένα στοιχειώδες, ωστόσο θεμελιώδες ερώτημα: Ποιος είναι κατά τη γνώμη σου ο ρόλος ενός Εθνικού Θεάτρου; Τι ρόλο παίζει στις σημερινές κοινωνίες;

Milo: Είναι πολύ δύσκολο να απαντήσω. Όπως ξέρεις, εδώ έχουμε το βορειο-ευρωπαϊκό σύστημα των Κρατικών, Εθνικών και Δημοτικών Θεάτρων. Έτσι, πιστεύω πως ένας ρόλος είναι να παράγεις, όχι μόνο να παρουσιάζεις, αλλά να παράγεις. Φυσικά, για μένα τέθηκε ευθύς εξαρχής ως ερώτημα αυτό που αποκαλέσαμε «Δημιούργησε τους δικούς σου κλασικούς». Θα μπορούσαμε να εκλάβουμε το θέατρο ως έναν χώρο δημιουργίας και τροποποίησης της δοσμένης εθνικής ιστορίας. Ή επανεξέτασης. Eδώ, στη Φλάνδρα, βρισκόμαστε σε μια πολύ διαφορετική κατάσταση από τη δική σας στην Ελλάδα. Διότι δεν έχουμε κλασικούς. Θα λέγαμε πως μπορείς να διαβάσεις όλο το φλαμανδικό θέατρο μέσα σε ένα απόγευμα. Γι’ αυτό και είχαμε το λεγόμενο Φλαμανδικό Κύμα τη δεκαετία του ’80 και στις αρχές του ’90 με τον Luk Perceval, την Anne Teresa De Keersmaeker, τον Alain Platel. Όλοι τους ζουν στη Γάνδη ή κάνουν παραγωγές στη Γάνδη και στο Εθνικό Θέατρο της Γάνδης. Έτσι, έχεις μια παλαιότερη γενιά που παραμένει, για μένα, πολύ σημαντική. Μου αρέσει να δουλεύω με τον Alain Platel, ακόμη κι αν διαφωνούμε σε πολλά πράγματα. Ο Luk Perceval παρουσίασε εδώ μια θεατρική παράσταση μόλις την προηγούμενη εβδομάδα. Κι ύστερα έχεις τη νεότερη γενιά.

Συνήθως συναντάς το νεοφιλελεύθερο επιχείρημα ότι μόνο τα κλασικά «λειτουργούν», αλλά δεν είναι καθόλου έτσι. Μπορείς, για παράδειγμα, να κάνεις πρωτοποριακό ντοκιμαντέρ, ένα πολιτικό έργο στη μεγάλη σκηνή. Δεν πάει να πει ότι πρέπει να παίζεις συνέχεια Μολιέρο και Τσέχωφ.

Θεωρώ πως πρέπει να υπάρχει ένα είδος ισορροπίας – και προς το κοινό. Εννοώ πως πρέπει να παρέχεις προσβασιμότητα και ποικιλομορφία όχι μόνο με την έννοια των ταυτοτήτων, αλλά και με την έννοια των τάξεων, των ηλικιών και της εποχής που ζεις. Επομένως, προσωπικά, ενδιαφέρομαι να αναδιαμορφώσω «την περιοχή στην οποία δουλεύω». Βλέπεις, συνήθως συναντάς το νεοφιλελεύθερο επιχείρημα ότι μόνο τα κλασικά «λειτουργούν», αλλά δεν είναι καθόλου έτσι. Μπορείς, για παράδειγμα, να κάνεις πρωτοποριακό ντοκιμαντέρ, ένα πολιτικό έργο στη μεγάλη σκηνή. Αν καταφέρεις να συνδεθείς με την κοινότητα, λειτουργεί. Νομίζω πως είναι μια σκηνή που προσφέρεται για πειραματισμό. Δεν πάει να πει ότι πρέπει να παίζεις συνέχεια Μολιέρο και Τσέχωφ, αλλά πρέπει να καταλάβεις τι κρατάει την κοινότητα ενωμένη και τι είναι προβληματικό σε αυτήν. Ποια είναι τα τραύματά της και τι είδους συλλογική ιστορία θα αφηγούμασταν μεταξύ μας. Και νομίζω πως κάθε περιοχή είναι ενδιαφέρουσα. Βέβαια, στο τέλος της μέρας, σημαίνει μόνο ότι παίρνεις κρατικά χρήματα.

Πρόδρομος: Μέχρι τώρα…

Milo: (Μιλάει σε κάποιους.) Και για μένα… Μια ρυζο-τάρτα… (Επιστρέφει στη συζήτηση.) Πέρναγαν οι ηθοποιοί ακριβώς μπροστά μου και πάνε στο φούρνο, θέλουν να πάρουν ρυζο-τάρτες, έχουν υπέροχες εδώ στη Γάνδη.

Πρόδρομος: Εγώ θα φτιάξω κάτι μετά τη συνέντευξη, όσον καιρό είμαι παγιδευμένος μέσα στο σπίτι, έγινα πολύ καλύτερος μάγειρας. Να δουλέψω δεν μπορώ και αν θέλω να βγω από το σπίτι πρέπει να στείλω μήνυμα στην κυβέρνηση…    

Milo: Αλήθεια; Ω! Δεν ξέρω, εδώ στο Βέλγιο, κάποιες φορές δεν έχουμε κυβέρνηση και είναι πραγματικά θετικό αυτό. (Γελάει.) Νομίζω ότι είστε πολύ αυταρχική κοινωνία στην Ελλάδα, αλλά εδώ είμαστε σε μια μόνιμη κρίση τα πέντε τελευταία χρόνια. Ήμασταν η ευρωπαϊκή χώρα με τη μεγαλύτερη χρονική περίοδο χωρίς κυβέρνηση.

Πρόδρομος: Το θυμάμαι, ναι… Αναφορικά με την κυβέρνηση, στην Ελλάδα, μέχρι τώρα οι διορισμοί σε πολιτιστικούς και θεατρικούς οργανισμούς αποτελούσαν πολιτική επιλογή του Υπουργείου Πολιτισμού. Υπό αυτή την έννοια, υπάρχει η αίσθηση ότι ένας καλλιτεχνικός διευθυντής δεν μπορεί να παρουσιάσει ένα πρόγραμμα που θα εναντιωνόταν ή θα αγνοούσε τις πολιτικές της κυβέρνησης.

Milo: Καταλαβαίνω.

Νομίζω ότι είστε πολύ αυταρχική κοινωνία στην Ελλάδα, αλλά εδώ είμαστε σε μια μόνιμη κρίση τα πέντε τελευταία χρόνια. Ήμασταν η ευρωπαϊκή χώρα με τη μεγαλύτερη χρονική περίοδο χωρίς κυβέρνηση.

Πρόδρομος: Είχες ποτέ κάποια εμπειρία μιας τέτοιου είδους παρέμβασης, ως καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου της Γάνδης;

Milo: Υπάρχει, σίγουρα, η οικονομική πλευρά. Έχω μόνο ένα συγκεκριμένο ποσό χρημάτων. Αν χρειάζομαι περισσότερα χρήματα ή θέλω να κάνω περισσότερες παραγωγές, πρέπει να μαζέψω χρήματα από συμπαραγωγές. Ή πρέπει να κάνω περιοδεία. Ή πρέπει να κάνω ταινίες και να τις πουλάω. Ή να αναζητήσω συμπαραγωγούς σε άλλα μέσα. Αλλά νομίζω πως μια τέτοια παρέμβαση που εννοείς δεν έχει συμβεί ως τώρα. Ωστόσο, υπήρξαν κάποια σκάνδαλα. Για παράδειγμα, όταν κάλεσα στην σκηνή έναν τζιχαντιστή στο Ghent Altarpiece2 https://www.ntgent.be/en/productions/lam-gods. Ή όταν έχουμε το «School of Resistance» 3https://www.ntgent.be/en/academy/school-of-resistanceκαι καλούμε κάποιες φορές εξτρεμιστές, ή αποκαλούμενους εξτρεμιστές, τίθεται πάντα υπό συζήτηση.

Ξέρεις, έχουμε ένα διοικητικό συμβούλιο στην κεφαλή του Ε.Θ. της Γάνδης και εκεί έχεις όλα τα κόμματα μαζί. Έχεις την πολύ δεξιά πτέρυγα, το NVA, το Vlaams Belang, την άκρα δεξιά, έχεις τους σοσιαλιστές και πάει λέγοντας, έχεις τον Υπουργό Πολιτισμού. Τους συναντώ μία φορά τον μήνα κι έχω μια σχετικά καλή σχέση μαζί τους, ποτέ δεν ενδιαφέρθηκαν για το περιεχόμενο. Κάποιες φορές με πιέζουν, γιατί είμαστε αρκετά διεθνοποιημένοι ως πόλη. Υπάρχουν πολλές μειονότητες που δεν μιλούν πια φλαμανδικά, έτσι αρχίσαμε να κάνουμε μόνο αγγλόφωνες εκδόσεις. Όμως μετά, για παράδειγμα, μας πίεσαν να χρησιμοποιούμε και φλαμανδικά. Κάτι που είναι εντάξει. Εννοώ ότι αυτή είναι η εθνική γλώσσα της περιοχής, τα ολλανδικά.

Ένας από τους λόγους που βρίσκομαι εδώ, είναι ότι υπάρχει μια πολύ ασθενής κρατική εξουσία που δεν ενδιαφέρεται για σένα – κι εσύ μπορείς να το πας περισσότερο στα άκρα.

Αισθάνομαι, πραγματικά, εντελώς ανεξάρτητος. Δεν ήταν το ίδιο όταν έκανα ανεξάρτητα projects για το Ινστιτούτο Goethe ή το Zentrale für Politische Bildung, για παράδειγμα. Ήμουν στην Ακαδημία των Τεχνών4του Βερολίνου, όπου στις αρχές Μαρτίου παρουσίαζα μια έκθεση5https://www.adk.de/en/programme/?we_objectID=62007 . Έπρεπε να διπλοτσεκάρω κάθε όνομα με την Bundeszentrale, γιατί ήθελαν να είναι βέβαιοι πως κανείς δεν συμμετάσχει στο BDS6https://en.wikipedia.org/wiki/Boycott,_Divestment_and_Sanctions, το κίνημα που στηρίζει την Παλαιστίνη, εναντίον των ισραηλινών κατοχικών πολιτικών. Αυτό που περιγράφεις είναι πολύ πιο ισχυρό στη Γερμανία από ό,τι εδώ, στο Βέλγιο. Και, νομίζω, ένας από τους λόγους που βρίσκομαι εδώ, είναι ότι υπάρχει μια πολύ ασθενής κρατική εξουσία που δεν ενδιαφέρεται για σένα – κι εσύ μπορείς να το πας περισσότερο στα άκρα. Επίσης, οι ίδιοι οι οργανισμοί είναι αδύναμοι. Εάν συγκρίνεις, ας πούμε, το θέατρό μου, το Ε.Θ. της Γανδης, που είναι το μεγαλύτερο στην περιοχή της Φλάνδρας, με το Schauspielhaus Zurich, ή, δεν ξέρω, κάποιο μεγάλο δημοτικό θέατρο της Γερμανίας, θα δεις ότι αυτοί έχουν πολύ μεγαλύτερο προϋπολογισμό από τον δικό μου. Έτσι, έχουμε αδύναμους οργανισμούς, αλλά, ας πούμε αρκετά ανεκτική κυβέρνηση, σχεδόν απούσα.

Πρόδρομος: Θυμάμαι ότι ήσουν στον διαγωνισμό για το Schauspielhaus Zurich, αλλά μετά σε κάλεσαν από το Ε.Θ. της Γάνδης, αλλά δεν θυμάμαι κάθε λεπτομέρεια. Επομένως, θα ήθελα να στο ζητήσω, αν θέλεις, να μοιραστείς μαζί την εμπειρία σου από αυτές τις ανοιχτές προκηρύξεις. Αφού πρόκειται να συμβεί αυτό για πρώτη φορά στην Ελλάδα, θα είχε ενδιαφέρον να ξέραμε τη διαδικασία, πόσες φάσεις υπάρχουν και τα λοιπά. Νομίζω πως θα ήταν επίσης χρήσιμο για το Υπουργείο Πολιτισμού να γνωρίζει, εφόσον βρίσκεται ακόμα στη διαδικασία προετοιμασίας του διαγωνισμού.

Συντάξαμε, με την ομάδα μου, μια έκθεση, κάπου δεκαπέντε με είκοσι σελίδες, περιγράφοντας τι θέλουμε να κάνουμε, με ποιους, ποια είναι τα στάδια, τι θα παρουσιαστεί στη μεγάλη σκηνή, τι στις μικρότερες, πώς θα είναι η σεζόν, ποιοι θα είναι οι συνεργάτες μας στην πόλη, ποιοι στο εξωτερικό.

Milo: Ήμουν ανάμεσα στη Ζυρίχη και τη Γάνδη, αλλά η διαδικασία στη Ζυρίχη θα διαρκούσε τέσσερις μήνες περισσότερο, οπότε είπα «OK, Γάνδη!». Είμαι, ξέρεις, από τη Ζυρίχη και ήταν, κάπως, πολύ κοντά στους γονείς μου. (Γελάει.) Όσον αφορά τον διαγωνισμό: μαθαίνεις ότι αναζητούν κάποιον, υπάρχει μια ανοιχτή πρόσκληση και έπειτα, συνήθως, αυτό που έχεις να κάνεις είναι να φτιάξεις μια ομάδα που βρίσκεις πως θα είχε ενδιαφέρον. Άρχισα να μιλάω με κάποιους ανθρώπους που ήξεραν το θέατρο καλύτερα από εμένα, που ήξεραν την περιοχή καλύτερα. Συντάξαμε, με την ομάδα μου, μια έκθεση, κάπου δεκαπέντε με είκοσι σελίδες, περιγράφοντας τι θέλουμε να κάνουμε, με ποιους, ποια είναι τα στάδια, τι θα παρουσιαστεί στη μεγάλη σκηνή, τι στις μικρότερες, πώς θα είναι η σεζόν, ποιοι θα είναι οι συνεργάτες μας στην πόλη, ποιοι στο εξωτερικό και πάει λέγοντας. Μετά, περνάς από την πρώτη επιτροπή, που είναι μια ανεξάρτητη επιτροπή αποτελούμενη από επιμελητές, καλλιτεχνικούς επικεφαλής, κάθε είδους ανθρώπους που εμπλέκονται στη σκηνή της πόλης, της περιοχής και του εξωτερικού, οι οποίοι τη διαβάζουν και σου κάνουν ερωτήσεις. Νομίζω τους συνάντησα δύο φορές. Τέλος, νομίζω πως κατέληξαν σε τρεις ομάδες και αυτό που έπρεπε να κάνουμε εμείς ήταν να περάσουμε από κάτι που ονομάζουν «κέντρο αξιολόγησης» – δεν ξέρω αν γνωρίζεις τι είναι αυτό…

Πρόδρομος: Όχι, δεν ξέρω.

Milo: Ούτε κι εγώ ήξερα. Είναι δύο μέρες γεμάτες από τεστ που έπρεπε να περάσω: έπρεπε να συντάξω ένα οικονομικό πλάνο για τη σεζόν, να κάνω τεστ λογικής και IQ, να περάσω μισή μέρα σε ένα γραφείο αλληλογραφώντας -με εικονικό τρόπο- μαζί με ένα εξειδικευμένο, ανεξάρτητο άτομο. Επίσης έκανα συζητήσεις μέσα από παιχνίδια ρόλων. Έχεις, για παράδειγμα, ένα ζήτημα #metoo. Ή έχεις ένα πρόβλημα όπου κάποιος τεχνικός δεν θέλει να κάνει αυτό που του ζητάει ο τεχνικός διευθυντής. Πρέπει να αναπαραστήσεις τις καταστάσεις αυτές, σαν να είσαι ο διευθυντής που πρέπει να δώσει μια λύση.

Πρόδρομος: Ακούγεται σαν εξομοιωτής πτήσης για πιλότους.

Milo: Εντελώς. Κι έπειτα, αφού περάσεις όλο αυτό, πηγαίνεις στο διοικητικό συμβούλιο, αλλά εκεί μοιάζει περισσότερο μια τυπική διαδικασία πριν σε προσλάβει ο Υπουργός Πολιτισμού. Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις θα πήγαινε κάποιος κόντρα στην απόφαση του «κέντρου αξιολόγησης», κόντρα στην έκθεσή σου και στο καλλιτεχνικό συμβούλιο, κανονικά δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο.

Έχεις, για παράδειγμα, ένα ζήτημα #metoo. Ή έχεις ένα πρόβλημα όπου κάποιος τεχνικός δεν θέλει να κάνει αυτό που του ζητάει ο τεχνικός διευθυντής. Πρέπει να αναπαραστήσεις τις καταστάσεις αυτές, σαν να είσαι ο διευθυντής που πρέπει να δώσει μια λύση.

Πρόδρομος: Είπες νωρίτερα ότι από την πρώτη στιγμή συγκρότησες μια ομάδα. Πόσο σημαντική είναι η συμμετοχή άλλων ανθρώπων, όπως δραματουργών για παράδειγμα, την περίοδο της δικής σου καλλιτεχνικής διεύθυνσης; Έχεις ακόμα μαζί σου τους ίδιους ανθρώπους με τους οποίους υποβάλατε μαζί την αρχική αίτηση;

Milo: Λίγο πολύ ναι. Αλλά έχεις, επίσης, νέους ανθρώπους που έρχονται, τους οποίους δεν γνώριζες από πριν, επειδή είναι από την πόλη, επειδή έκαναν κάτι την πρώτη σεζόν και μετά έγιναν δραματουργοί. Θα έλεγα πως είμαστε 50-50 τώρα. Δεν γνώριζα τη Luanda Casella, για παράδειγμα, μια βραζιλιάνα σκηνοθέτιδα που βρίσκεται εδώ. Δεν ήξερα τόσο καλά τη Lara Staal, ήταν φίλη, αλλά τώρα είναι μια από τις κύριες δραματουργούς μου. Έτσι, τα πράγματα αλλάζουν. Η Eline Banken, που κάνει το «School of Resistance», ήρθε σαν εκπαιδευόμενη και τώρα είναι δραματουργός, ή η Carmen Hornbostel που ήταν μόνο βοηθός μου και τώρα είναι μια από τις επικεφαλής δραματουργούς. Έτσι, διευρύνεσαι πολύ γρήγορα. Αυτό που κατάλαβα ως καλλιτεχνικός διευθυντής ήταν ότι έπρεπε να παραχωρήσω μεγάλο μέρος της εξουσίας μου σχετικά γρήγορα. Όχι επειδή με κατέθλιβε, αλλά γιατί εξαντλούσε όλο τον χρόνο μου. Ήταν πραγματικά κάπως έτσι, ξεκινούσα στις 8 το πρωί, είχα συναντήσεις και εμπλεκόμουν με κάποιον τρόπο στα πάντα. ΟΚ, μαθαίνεις να τα βγάζεις πέρα, ήταν η πρώτη μου θέση. Και επίσης υπάρχουν πολλά πράγματα που απλώς δεν τα ξέρω. Παραδείγματος χάρη, ποτέ δεν θα ξέρω την τοπική σκηνή τόσο καλά όσο ο Steven Heene και η Lara Staal. Δεν θα έχω ποτέ ένα τόσο μεγάλο διεθνές δίκτυο από ακτιβιστές όπως Eline και η Kasia Wojcik και ούτω καθεξής. Καθένας σε κάτι ειδικεύεται. Στην αρχή πρέπει να τα κάνεις όλα μόνος σου, επειδή είσαι νέος και πρέπει κάπως να το στήσεις, αλλά μετά συνεχίζει ταχύτερα με έναν πιο οριζόντιο τρόπο και νομίζω πως κάπως έτσι θα έπρεπε να είναι η λογική του πράγματος. Χρειαζόταν πολλή δουλειά για να φέρω τους νεοφερμένους κοντά σε αυτούς που ήταν ήδη εκεί. Να στήσω ένα καινούργιο θέατρο που κάποτε θα μπορούσε απλά να τρέξει μόνο του, χωρίς κάποιον που θα το στήνει ξανά και ξανά. Ακόμα κι αν μου αρέσει μια διαρκής επανάσταση, κάποιες φορές γίνεται υπερβολικό.

Αυτό που κατάλαβα ως καλλιτεχνικός διευθυντής ήταν ότι έπρεπε να παραχωρήσω μεγάλο μέρος της εξουσίας μου σχετικά γρήγορα. Όχι επειδή με κατέθλιβε, αλλά γιατί εξαντλούσε όλο τον χρόνο μου.

Πρόδρομος: Μπορώ να το καταλάβω αυτό που λες. Με τον Ανέστη Αζά ήμασταν υπεύθυνοι του προγράμματος της Πειραματικής Σκηνής -1 στο Εθνικό Θέατρο της Ελλάδας για τέσσερα χρόνια και θυμάμαι πολύ καλά πόσο δύσκολο ήταν να βρεις μια ισορροπία μεταξύ της γραφειοκρατικής δουλειάς που έπρεπε να γίνει και του καλλιτεχνικού αποτελέσματος που επιθυμούσες. Και τα χρόνια περνούσαν, για παράδειγμα, χωρίς να σκηνοθετήσεις ούτε μία νέα παράσταση, γιατί νιώθεις κατά κάποιον τρόπο υπεύθυνος για τους καλλιτέχνες που έχεις προσκαλέσει. Εστιάσαμε την προσοχή μας στη νεότερη γενιά, να έρθουν νέοι καλλιτέχνες στη σκηνή μας και να τους κάνουμε να αισθανθούν δημιουργικοί και ασφαλείς, να υπάρξει ένα περιβάλλον όπου δεν θα ανησυχούν για θέματα που αντιμετώπιζαν στην ελεύθερη σκηνή και να δουλεύουν απλά πάνω στο όραμά τους. Κι αν δεν έχεις μια μεγαλύτερη ομάδα γύρω σου, δύο ή τρεις επιπλέον άνθρωποι δεν είναι αρκετοί, αν δεν αισθάνεσαι την εμπιστοσύνη και την υποστήριξη ολόκληρου του θεάτρου, αν πρέπει να είσαι συνεχώς απασχολημένος να διαχειρίζεσαι τα προβλήματα εντός του οργανισμού, δεν έχεις τον χρόνο, το μυαλό ή -ειδικά- την επιθυμία να δημιουργήσεις τη δική σου παράσταση. Αυτό είναι που με φέρνει μπροστά στο ζήτημα της συλλογικότητας. Κάτι που επίσης συζητείται εδώ είναι ότι οι κανόνες κάθε θεάτρου ή πολιτιστικού οργανισμού, το καταστατικό τους, πρέπει να αλλάξουν και να επιτραπεί σε περισσότερους ανθρώπους, ομάδες και συλλογικότητες να συμμετάσχουν σε διαδικασίες σαν κι αυτή. Είσαι υπέρ μιας τέτοιου είδους, διαμοιρασμένης και συλλογικής καλλιτεχνικής διεύθυνσης ή πιστεύεις ότι περισσότεροι εμπλεκόμενοι θα το έκαναν πολύπλοκο;

Milo: Όχι, είμαι υπέρ. Εννοώ, δηλαδή, ότι ήξερα μόνο τις διαδικασίες του να αιτηθείς και μετά να διοικήσεις έναν οργανισμό. Το επόμενο βήμα είναι η εμπλοκή δύο ή τριών ή τεσσάρων ανθρώπων. Τώρα, αυτό που αποκαλούμε ομάδα διοίκησης περιλαμβάνει επτά ανθρώπους από πραγματικά διαφορετικά backgrounds και θα ήταν απίθανο να το προχωρήσω μόνος μου. Νομίζω ότι είναι αρκετά πολύπλοκο, επειδή, όπως είπες, έχεις τη διεθνή σκηνή, έχεις την πρωτοποριακή σκηνή, έχεις αυτό που λέμε τους φλαμανδούς master, δηλαδή την παλαιότερη γενιά, έχεις τη λόγια σκηνή, τους ακτιβιστές. Ύστερα έχεις το διοικητικό προσωπικό, έχεις το τεχνικό χάος, έχεις τις περιοδείες, τον σχεδιασμό, μετά έχεις…

Στην αρχή πρέπει να τα κάνεις όλα μόνος σου, επειδή είσαι νέος και πρέπει κάπως να το στήσεις, αλλά μετά συνεχίζει ταχύτερα με έναν πιο οριζόντιο τρόπο και νομίζω πως κάπως έτσι θα έπρεπε να είναι η λογική του πράγματος. 

Πρόδρομος: (Γελώντας.)  Ω θεέ μου, τα θυμάμαι τώρα όλα αυτά, τα θυμάμαι…

Milo: (Γελάει.) Και ξέρεις, προσωπικά, προσπαθώ να είμαι εκεί, ας πούμε μια φορά τον μήνα αν είναι δυνατόν, αλλά το αφήνω να γίνει ή το αφήνω να αποφασιστεί. Απλά προσπαθούμε να είμαστε ενημερωμένοι, ο καθένας στο τι κάνει ο άλλος, αλλά πιστεύω πως για αυτό χρειάζεσαι μια βάση μερικών ετών συνεργασίας. Η αναδιάρθρωση ενός οργανισμού μόνο με αυτό τον τρόπο μπορεί να λειτουργήσει. Έχουμε παραγωγές που μου αρέσουν πολύ, επειδή τις κάναμε εμείς, αλλά δεν θα τις έκανα έτσι, ποιος νοιάζεται όμως. Έτσι είναι. Και μπορείς να το κάνεις έτσι μόνο όταν το δηλώσεις από το ξεκίνημα. Επειδή πιστεύω πως το πρόβλημα είναι να αλλάξεις το κατεστημένο7Το Μανιφέστο της Γάνδης:
1. Ο στόχος του θεάτρου δεν είναι πια η απεικόνιση του κόσμου. Είναι η αλλαγή του. Ο στόχος δεν είναι να καταδείξει το πραγματικό, αλλά να κάνει την ίδια την αναπαράσταση πραγματική.
2. Το θέατρο δεν είναι προϊόν, αλλά διαδικασία παραγωγής. Έρευνα, διανομή, πρόβες και σχετικά ζητήματα πρέπει να είναι προσβάσιμα σε όλους.
3. Η «ιδιοκτησία» του κειμένου (authorship) εξαρτάται απόλυτα από αυτούς που εμπλέκονται στις πρόβες και στην περφόρμανς, ανεξάρτητα ποιος είναι ο ρόλος τους.
4. Η ακριβής διασκευή των κλασικών απαγορεύεται. Εάν χρησιμοποιείται κάποια πρωτογενής πηγή -είτε αυτή είναι ένα βιβλίο, μια ταινία ή ένα θεατρικό έργο- χρησιμοποιείται μόνο σε μορφή ενός αρχικού «μπούσουλα» της όλης προσπάθειας και μπορεί να αντιπροσωπεύει μέχρι το 20% της τελικής διάρκειας της παράστασης.
5. Τουλάχιστο ένα τέταρτο του χρόνου της πρόβας πρέπει να λαμβάνει χώρα εκτός θεάτρου. Θεατρικός χώρος θεωρείται οποιοσδήποτε χώρος όπου ένα έργο έχει δοκιμαστεί στις πρόβες ή έχει παρασταθεί.
6. Δύο τουλάχιστο γλώσσες πρέπει να μιλιούνται στη σκηνή σε κάθε παραγωγή.
7. Δύο τουλάχιστο από τους ηθοποιούς στη σκηνή δεν πρέπει να είναι επαγγελματίες ηθοποιοί. Δεν μετράνε τα ζώα, αλλά είναι καλοδεχούμενα.
8. Όλος ο όγκος του σκηνικού δεν πρέπει να ξεπερνά τα 20 κυβικά μέτρα. Πρέπει να χωράει σε ένα φορτηγό—μικρό βαν που να μπορεί κάποιος με κανονική άδεια να το οδηγήσει.
9. Τουλάχιστο μια παραγωγή κάθε σεζόν πρέπει να κάνει πρόβες ή να παρουσιάζεται σε εμπόλεμες ζώνες ή ζώνες εντάσεων, που δεν διαθέτουν πολιτιστικές υποδομές (όπως, Βόρειο Ιράκ και Κογκό).
10. Κάθε παραγωγή πρέπει να παρουσιάζεται σε τουλάχιστον δέκα μέρη, σε τουλάχιστον τρεις χώρες. Καμιά παραγωγή δεν διαγράφεται από το ρεπερτόριο του θεάτρου πριν πετύχει αυτά τα νούμερα.
Μετάφραση: Σάββας Πατσαλίδης https://www.lavart.gr/ena-manifesto-gia-to-theatro-tou-mellontos/
, το πρόβλημα έγκειται στο να μετατρέψεις έναν μη δημοκρατικό οργανισμό σε δημοκρατικό, ή εάν έχεις μια δημοκρατία στο να την μετατρέψεις σε δικτατορία, και αυτό είναι επίσης πολύ δύσκολο. (Γελάει.)

Πρόδρομος: Μία τελευταία ερώτηση. Ξέρω πως έχετε περιορισμούς λόγω covid, αλλά ποια είναι τώρα η καλλιτεχνική παραγωγή του Ε.Θ. της Γάνδης; Έχετε βρει εναλλακτικούς τρόπους για να προσεγγίσετε το κοινό σας ή ακόμα περισσότερα κοινά πέρα από το ήδη υπάρχον, καθώς οι σκηνές είναι κλειστές;

Milo: Ναι, κάναμε δέκα ταινίες, κάποιες για τον κινηματογράφο και κάποιες κινηματογραφήσεις νέων θεατρικών παραστάσεων, όπως αυτή του Luk Perceval8https://www.ntgent.be/en/productions/yellow-the-sorrows-of-belgium-ii-rex-online την τελευταία εβδομάδα. Επίσης, έχουμε το «School of Resistance». Φυσικά κάναμε live streams παλαιότερων projects, παλαιότερων ταινιών και πολλά πάνελ συζητήσεων. Εκδώσαμε βιβλία, για παράδειγμα το «Why theatre?»9https://www.ntgent.be/en/productions/golden-book-v-why-theatre, έτσι κάναμε πολλά πράγματα που δεν θα κάναμε πριν. Επίσης, χρησιμοποιήσαμε τον χρόνο για να αναδιαμορφώσουμε πραγματικά ολόκληρο τον οργανισμό, όπως είπαμε, να τον κάνουμε πολύ περισσότερο οριζόντιο από ότι ήταν πριν, να αποφύγουμε το άγχος που βιώσαμε τον πρώτο ενάμιση χρόνο, που ήταν πολύ πιεστικός – νομίζω για πολλούς ανθρώπους ήταν υπερβολικό. Έτσι, προσεγγίσαμε περισσότερους ανθρώπους με αυτά τα μέσα από ότι τις προηγούμενες σεζόν. Αλλά είναι λογικό, γιατί στρέφεσαι στο ψηφιακό. Φυσικά ήταν πολύ πιο προσβάσιμη, για παράδειγμα, η παράσταση του Luk Perceval, μια φλαμανδική ιστορία για τη συνεργασία. Είχαμε θεατές από είκοσι χώρες, το κάναμε σε τέσσερις γλώσσες και φυσικά μπορέσαμε να το διαδώσουμε περισσότερο… Α, μου λένε ότι μόλις έφτασε ο επόμενος προσκεκλημένος μας, έχουμε casting και δυστυχώς πρέπει να φύγω.

Τώρα, αυτό που αποκαλούμε ομάδα διοίκησης περιλαμβάνει επτά ανθρώπους από πραγματικά διαφορετικά backgrounds και θα ήταν απίθανο να το προχωρήσω μόνος μου.

Πρόδρομος: Θα μπορούσες να μοιραστείς εν συντομία μαζί μας σε τι αφορά το επόμενο project σου;

Milo: Είναι πολύ απλό, λέγεται «Grief and Beauty» και αφορά στην ομορφιά και στον φόβο της απώλειας. Είναι για αυτό που συμβαίνει με τον έκτο μαζικό αφανισμό, με εμάς να πεθαίνουμε. Δουλεύω με μεγάλης ηλικίας ανθρώπους, με βιολόγους, με τραγουδιστές όπερας. Είναι ένα είδος μεγάλης μίξης της θνησιμότητας και της ομορφιάς.

Πρόδρομος: Ακούγεται πανέμορφο, Milo, από τον ευρωπαϊκό νότο σου ευχόμαστε τα καλύτερα.

Milo: Και ελπίζω να σε ξαναδώ σύντομα στη Γάνδη.

Πρόδρομος: Σε ευχαριστώ πολύ!

Milo: Εύχομαι τα καλύτερα, να προσέχεις, ciao ciao!

 

ΔΙΑΔΩΣΤΕ ΤΟ

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email