Light Mode

Dark Mode

​​Τέχνη του να ζεις πάνω απ’ την άβυσσο

Light Mode

Dark Mode

Το να είμαστε μοντέρνοι σημαίνει να βρισκόμαστε σε ένα περιβάλλον που μας υπόσχεται περιπέτεια, δύναμη, χαρά, ανάπτυξη, μεταμόρφωση του εαυτού μας και του κόσμου – και ταυτόχρονα να απειλεί

να καταστρέψει όλα όσα έχουμε, όλα όσα γνωρίζουμε, όλα όσα είμαστε.

                                         Marshall Berman, All That Is Solid Melts Into Air

 

Η επιτάχυνση της αλλαγής μέσα στην οποία ζούμε έχει οδηγήσει πολλούς από εμάς είτε να νοσταλγούν το παρελθόν είτε να πιστεύουν ότι οι ιστορίες του παρελθόντος μπορούν να εξηγήσουν το παρόν. Έτσι, κοιτώντας κανείς τη λίστα των παραστάσεων που ανεβαίνουν αυτή τη στιγμή στην Αθήνα, βλέπει το γνωστό πάνθεον συγγραφέων και θεατρικών έργων να παραμένει αναλλοίωτο στον χρόνο, σαν μια επαρχιώτικη εκδήλωση που ακολουθεί το ίδιο τυπικό κάθε χρόνο, ανεξάρτητα αν φέτος χιονίζει.

Συνήθως η τέχνη μιλάει με έναν τρόπο που δεν είναι και τόσο χρήσιμος αλλά σε οδηγεί σε δρόμους που μπορείς να επαναδιαπραγματευθείς τον τρόπο που βλέπεις τα πράγματα. Τη ζωή σου, δηλαδή. Υπάρχουν όμως αρκετές ιστορίες από το παρελθόν που σε αφήνουν αβοήθητο στο παρόν.

Εδώ και αρκετά χρόνια όλοι ζούμε στην ίδια χώρα που λέγεται καπιταλισμός1Ρήση του Bong Joon-ho, σκηνοθέτη της ταινίας Παράσιτα.. Πολλοί όμως από εμάς νομίζουμε ότι ζούμε μόνο στη χώρα μας. Αυτή η χώρα που ζούμε χρησιμοποιεί κυρίως ιστορίες από το παρελθόν της, ιστορίες που σχηματίζουν τον εθνικό κορμό αφήγησής της. Το αποτέλεσμα είναι να χρησιμοποιούμε ιστορίες όπου υπάρχει πάντα μια χρυσή εποχή στην οποία αναφερόμαστε ή το αντίθετο (που είναι το ίδιο πράγμα) ένα τραύμα από το παρελθόν, που κανείς μας δεν μπορεί να το ξεπεράσει.

Γιατί όμως ανεβαίνουν στο θέατρο παλιότερες ιστορίες; Ιστορίες που προέρχονται από έναν άλλο κόσμο, παλιότερο, λιγότερο ή και καθόλου μοντέρνο; Γιατί ακούμε πάντα την κλισέ φράση «τα κλασικά κείμενα είναι πάντα διαχρονικά»; Γιατί να πάει κανείς στο θέατρο όπου όλα πάνω κάτω είναι γνωστά και από καιρό ειπωμένα;

Δεν έχω ιδέα, φαντάζομαι όμως ότι η περιπέτεια ενός ζωντανού σώματος και η συγκίνηση που αυτό προκαλεί, σε κάνει να συμμετέχεις σε κάτι που δεν μπορεί να στο δώσει κανείς άλλος. Ίσως αυτό να είναι το μόνο κέρδος όταν πάει κανείς στο θέατρο, η νοηματική απόσταση από έναν κόσμο όπου όλα είναι υπερεκτεθειμένα και λειτουργούν με ρυθμό εβδομαδιαίου topic trend για να εξαφανιστούν λίγο αργότερα, ενώ σε δυο-τρεις μέρες δημιουργούνται νέα topic trends που μας κρατάνε μέσω αλγορίθμων σε εγρήγορση. Τι να συζητήσει κανείς όταν τα θέματα συζήτησης παλιώνουν τόσο γρήγορα;

Να πούμε εδώ ότι παρόλο που κάποια κείμενα ή συγγραφείς προέρχονται από έναν παλιότερο κόσμο που έχει χαθεί, δίνουν μια στέρεη αφήγηση σε όλους, έχουν θεμελιώδεις  αναφορές στις οποίες μπορεί να στηριχτεί κανείς, μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει. Γιατί δεν υπάρχει όμως καμία ενατένιση ή έστω μια προσδοκία μέσα μας για το μέλλον όταν τα βλέπουμε στο θέατρο;

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο, γιατί 20 χρόνια μετά τη μαζικοποίηση της χρήσης του internet, 16 χρόνια μετά το YouTube και τα social media και 14 χρόνια μετά την κατασκευή του πρώτου smartphone, ο κόσμος μας δεν μοιάζει με κανέναν προηγούμενο κόσμο. Οι ιστορίες που χρειαζόμαστε τώρα πρέπει να μιλούν και για τη ρυθμική και νοηματική αλλαγή του παρόντος και όχι μόνο για το παρελθόν.

Τα τρία τελευταία χρόνια το ΥΠΠΟΑ έχει θεσμοθετήσει το φεστιβάλ «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός», το πρώτο έγινε το 2020, το δεύτερο το 2021 και είχε θέματα «ελληνικότητας» μέσα στον χρόνο, με συνολικά εφτά θεματικές. Το φετινό φεστιβάλ «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός» έχει ως θέμα του τη Μικρασιατική καταστροφή. Η Μικρασιατική καταστροφή είναι όντως ένα μεγάλο γεγονός για τη νεοελληνική ιστορία, η γεωπολιτική και πολιτισμική της σημασία έχει επηρεάσει τη χώρα, είναι μια πληγή που σβήνει μέσα στον χρόνο αργά, καθώς αν και οι επιζώντες έχουν πια εξαφανιστεί, ακόμη και τώρα υπάρχουν άνθρωποι που αυτοπροσδιορίζονται ως Μικρασιάτες. Όπως όλοι ξέρουμε όμως, το ιστορικό είναι καταρχήν πολιτικό.

Με μια ψύχραιμη ιστορική ματιά, η Ελλάδα το 1922 πλήρωσε ακριβά τη Μεγάλη Ιδέα που καλλιεργήθηκε από το 1821, ενώ αμέσως μετά τη Μικρασιατική καταστροφή σχεδόν σαν αποκλειστικοί φταίχτες, έξι άνθρωποι εκτελέστηκαν στο Γουδί ως υπεύθυνοι για την καταστροφή2Το 2011 έγινε αναψηλάφηση από το Ζ΄ Ποινικό Τμήμα του Αρείου Πάγου, το οποίο έκρινε ότι για τη Μικρασιατική καταστροφή του 1922 δεν φταίνε οι έξι καταδικασθέντες σε θάνατο στο Γουδί. Επίσης οι Αρεοπαγίτες απέρριψαν την παράσταση πολιτικής αγωγής της Ομοσπονδίας Προσφυγικών Σωματείων Ελλάδος, που θεωρούσαν τους έξι υπεύθυνους για τον ξεριζωμό της Μικράς Ασίας..

Το θέμα παραμένει εξαιρετικά πολύπλοκο πολιτικά για να μπορέσουν να το διαχειριστούν παραστάσεις, που δεν θέλουν να ανακυκλώσουν τον θρήνο για ένα τμήμα του ελληνισμού που χάθηκε για πάντα και να μιλήσουν για τις αποικιοκρατικές σχέσεις που είχε πάντα η Ελλάδα, αλλά και για την αποτυχία της ελληνικής αστικής τάξης να διαχειριστεί την κατάσταση. Όμως το θέμα μας δεν είναι αυτό, το θέμα μας είναι γιατί ένα φεστιβάλ θεάτρου να έχει ως θέμα του αποκλειστικά το παρελθόν. Αν μιλάμε για τη διαχείριση της ελληνικότητας, αυτή δεν μπορεί να αφορά μόνο στο παρελθόν, αλλά και σε μια καινούργια ταυτότητα για το μέλλον.  Όπως όλοι ξέρουμε, το συμβολικό είναι καταρχήν ποιητικό.

Αυτό, αν μη τι άλλο, ήταν και ένα από τα οράματα της γενιάς του 30 που σχηματίστηκε μετά από τη Μικρασιατική καταστροφή και θεμελίωσε αν όχι πάκτωσε στον χρόνο, τον τρόπο με τον οποίο μια ολόκληρη χώρα βλέπει τον εαυτό της. Τα δύο Νόμπελ που έφερε αυτή η γενιά δεν ήταν τυχαία, ήταν η πιο εξωστρεφής γενιά καλλιτεχνών στην Ελλάδα.

Η δημιουργία ενός φεστιβάλ πολιτισμού πρέπει να αφορά καταρχήν τους 20χρονους που κατέχουν νέα εργαλεία έκφρασης στα χέρια τους, όλους όσους μεγάλωσαν σε αυτή τη ζοφερή εποχή και έχουν περάσει τα ζόρια τους μέσα σε μια διαστρεβλωμένη κανονικότητα.

Αν θες να έχεις πολιτισμό το 2050, πρέπει να φροντίσεις τους σημερινούς εικοσάρηδες. Πράγμα που θέλει όραμα, σχέδιο, αξιοποίηση του έμψυχου δυναμικού, τόλμη και κυρίως θέμα για να τους τοποθετήσεις να εκφραστούν. Να μιλήσουν για την αλλαγή του κόσμου που ζουν. Για το πώς μπορεί κανείς να κάνει τέχνη ζώντας πάνω απ’ την άβυσσο.

 

ΔΙΑΔΩΣΤΕ ΤΟ

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on email